ابو القاسم سلطانى
258
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
و اكزما 11 * و زگيل و زردى چشم ناشى از يرقان ، موثر 12 * و كمكننده شهوت زنان است 13 * طبيعت آن سرد و خشك و مقوى قلب و معده و از بين برنده خمارى و سردرد ناشى از خمارى مىباشد ضماد آن در گزيدگى كژدم و مار موثر است و اگز مغز شيرين باشد اثر درمانى چندانى ندارد 14 * . جوشانده ميوه كامل تببر و در ماليخوليا 15 * و ضماد جوشانده آن در سركه يا شراب در درد مفاصل ، نقرس ، تومورهاى داخلى سودمند است ( 14 * ) . پوست زرد اترج مقوى معده ( 12 * ) و سوخته شده آن در برص موثر ( 13 * ) و طبيعت آن گرم و خشك ، مشهى ، مقوى قلب ، كبد سرد و احشاء ، ضد استفراغ ، ضد نفخ ، هاضم و پادزهر مىباشد . اگر پوست زرد آن را در شراب بياندازند شراب به سركه تبديل مىگردد . مقدار خوراك پوست زرد 5 / 17 گرم و مرباى آن 25 گرم مىباشد ( 14 * ) . برگ اين دو درختچه ضد نفخ ، مقوى معده و احشاء ( 13 * ) گشاينده سده بلغمى 16 * ، هاضم و بر طرف كننده تنگ نفس ناشى از خلط بلغمى مىباشد ( 14 * ) . چكاندن رب اترج در چشم Leukoma و ماليدن آن اكزما را بر طرف مىسازد 17 * . روغن پوست ميوه داروى فالج ، استرخاء عصب و لقوه ( 12 * ) و طبيعت آن گرم و خشك مىباشد و به بينى كشيدن آن تسكيندهنده دردسر شخص سردمزاج و ميگرن و به طور موضعى مسكن درد مفاصل ، درد دندان ، سياتيك ، درد گرده و اختلاج 18 * و رفعكننده لرز تب ربع 19 * و روياينده مو مىباشد و هنگام سفر براى گرم كردن آن را به پا مىمالند . براى تهيه روغن پوست 6 عدد پوست زرد را در مخلوطى از 450 گرم روغن زيبق و 450 گرم روغن گل شببو و يا 900 گرم روغن كنجد وارد نموده و مدت سه شبانه روز آن را در آفتاب مىگذارند اين عمل را سه تا چهار بار با تجديد نمودن پوست تكرار مىنمايند ( 14 * ) . شحم يا پيه بالنگ كه آن را آبست ( 16 * ) مىنامند نفاخ ، قولنجآور و مضر معده است براى رفع زيان آن را به صورت مرباى عسلى مصرف مىنمايند ( 13 * ) . شحم ديرهضم است ولى پس از هضم غذائيت زيادى دارد ( 14 * ) . تخم آن در بواسير سودمند است ( 12 * ) ضد ورم و تقويتكننده لثه ( 15 * ) و طبيعت آن گرم و خشك مىباشد و 10 گرم از پوستكنده آن اثر پادزهرى مانند ترياق فاروق را دارد و 5 / 3 گرم آن قاعدهآور ، كشنده و خارجكننده جنين مىباشد ( 14 * ) . خوردن و ماليدن روغنى كه از دانه آن به دست مىآيد بازكننده انسداد گوش و در بواسير سودمند است ( 14 * ) . شكوفه درخت اترج هاضم ( 13 * ) و طبيعت آن گرم و خشك و خواص آن مانند برگ است ( 14 * ) . تركيبات شيميائى : برگ در قسم ترش داراى كومارين ، سيتروپنن و ايزوپيم پينهلين Isopimpinellin و پوست ميوه داراى Eryodictyoside , Naringoside , Hesperidoside ، ويتامين C ، هسپريدين ، روتين و اسانس متشكل از پىنن ، دى پنتن و سيترال و بعضى واريتهها محتوى Naringin و Limonin مىباشد .